Programma's van het NCOJ

Integratie regulier en speciaal onderwijs

Ondersteuning bij samenwerking en integratie van regulier en speciaal onderwijs.

Naar inclusiever onderwijs

Het landelijk praktijkplatform Naar Inclusiever Onderwijs ondersteunt scholen die werken aan de vormgeving van inclusiever onderwijs.

Leer-Kracht Primair

Leer-Kracht Primair zet stappen binnen de bestaande zorgstructuren en met inzet van de daar opgebouwde deskundigheid naar directe ondersteuning van leraren rond het omgaan met moeilijk gedrag 'onmiddellijk en dichtbij'.

Klassenmanagement

Klassenmanagement richt zich op het ontwikkelen van een praktische leidraad die van betekenis is bij het adequaat omgaan met de 'special needs' en de diversiteit van leerlingen.

App Leer-Kracht Primair

Deze app stelt leraren in het primair onderwijs in staat vragen over de soms weerbarstige praktijk voor te leggen aan collega's. Digitaal kennis delen met andere professionals, die voor de klas staan.

Programma Coördinator passend onderwijs

In samenwerking met de Inschool Academie heeft het NCOJ een opleidingsmodule ontwikkeld, getiteld "Coördinator passend onderwijs op school".

In dit programma leren intern begeleiders en zorgcoördinatoren om de rol van coördinator passend onderwijs op school goed te vervullen, door oplossingsgerichte ondersteuning te organiseren voor leerlingen en leraren. De module is vanuit de onderwijs- en jeugdpraktijk ontwikkeld voor professionals die kansen zien en willen benutten. Hun persoonlijke werksituatie en ambities zijn daarbij uitgangspunt.

Het programma kent vele facetten waaronder de taken en verantwoordelijkheden van de coördinator passend onderwijs op school; de samenwerking met het speciaal onderwijs, het samenwerkingsverband en de jeugdhulp; het vaststellen van de onderwijsbehoeften van leerlingen en ondersteuningsbehoeften van leraren en ouders; en het ontwikkelen van een uitvoeringsplan en een professionaliseringsplan voor passend onderwijs op school.

Geïnteresseerd?
Lees de folder of neem contact op met de Inschool Academie.

Pabo's meer aandacht voor speciale onderwijszorg

In opdracht van het landelijk overleg lerarenopleidingen basisonderwijs (LOBO) heeft het NCOJ onderzoek gedaan naar de mate en de wijze waarop pabo's aandacht besteden aan het onderwijs aan leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften/speciale onderwijszorg en hoe daarin samengewerkt wordt met het onderwijsveld. Het NCOJ constateert dat de pabo's het belang van het onderzochte thema nadrukkelijk onderkennen en dat zij actief willen inzetten op verdere curriculumontwikkeling.

Het NCOJ komt tot een aantal aanbevelingen voor de pabo's:

  • Binnen de pabo dient meer aandacht besteed te worden aan ondersteuningsbehoeften in het speciaal onderwijs. Bij een deel van de pabo's gebeurt dit al. Het is van belang dat dit bij alle pabo's een prominentere plek krijgt. De huidige aandacht binnen de opleiding gaat vooral uit naar leerlingen van cluster 3 en 4. Leerlingen uit cluster 1 en 2 (blinde/slechtziende kinderen, en dove/slechthorende kinderen en kinderen met een taal-/spraakontwikkelingsstoornis) komen minder aan bod.
    Het verdient aanbeveling om hierin in de opleidingsprogramma's van de pabo een nieuwe balans aan te brengen. Verder dient binnen de opleiding vooral een basis gelegd te worden en zorgt voortgezette professionalisering door middel van phbo- en Masteropleidingen voor de noodzakelijke verdieping. Pabo's bieden dergelijke opleidingen aan. Denk hierbij aan phbo-trajecten en de Master Educational Needs die door pabo's worden aangeboden.
  • De reeds bestaande samenwerkingsrelaties tussen pabo's en scholen voor speciaal onderwijs dienen verder uitgebouwd te worden, o.a. door middel van werkbezoeken, gastcolleges, samenwerking op het terrein van professionalisering/ nascholing en deelname aan veldadviesraden en opleidingsscholen in het kader van samen opleiden en professionalisering.

Het is van belang om te bedenken dat leraren niet alleen via opleidingen, maar vooral ook in de praktijk hun handelingsrepertoire verder ontwikkelen, met name vanuit de beschikbare ondersteuning van leren en onderwijzen in en om scholen. Niet alles kan voorbereid worden vanuit opleidingen/scholing; de ondersteuningsstructuur voor leren en onderwijzen in het onderwijs levert een aanzienlijke bijdrage in de professionele ontwikkeling van (aankomende) leraren.
Voor de uitwerking van de aanbevelingen treden de pabo's in overleg met de scholen (PO-Raad), het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs en het ministerie van OCW.
Download het rapport als PDF

Nieuwe Beleidsregel experimenten regulier-speciaal onderwijs

Er is een nieuwe Beleidsregel experimenten regulier-speciaal onderwijs. Doel ervan is om het mogelijk te maken dat intensieve samenwerking van speciale en reguliere scholen kan worden aangegaan, die past in de bredere ontwikkeling om tot meer inclusie en maatwerk voor leerlingen te komen. Met een geïntegreerde voorziening die meerdere onderwijssoorten aanbiedt, kunnen scholen kinderen een zo thuisnabij mogelijke onderwijsplek bieden en integraal tegemoetkomen aan de ondersteuningsbehoeften van de leerlingen.
Lees verder over de Beleidsregel »

Richtlijn symbiose aangepast

De Inspectie van het Onderwijs heeft de richtlijn voor symbiose aangepast. Daardoor wordt het mogelijk symbiose-overeenkomsten efficiënter te laten verlopen door deze overeenkomsten in te bedden in het ontwikkelingsperspectief. Het betreft hier de symbiose van leerlingen van het (v)so die deels onderwijs volgen in het regulier onderwijs en omgekeerd.
Lees meer over Richtlijn symbiose »

Minister Slob blij met beweging en praktijkplatform

Tijdens de goed bezochte Conferentie Naar Inclusiever Onderwijs hoorden en zagen ruim 600 deelnemers uit het onderwijs, zorginstellingen en gemeenten een enthousiaste minister Arie Slob zijn bewondering en steun uitspreken voor de beweging en lopende praktijkinitiatieven.
De minister maakte eveneens bekend dat de experimentregeling voor samenwerking en integratie tussen speciaal en regulier onderwijs in 2020 zal worden verlengd en verruimd.

Minister Arie Slob tijdens Conferentie Naar Inclusiever Onderwijs 2020.
Foto: Ewouter Blokland

Ter gelegenheid van de eerste conferentie is een speciale dagkrant uitgebracht waarin verslag van de conferentie wordt gedaan en waarin enkele gepresenteerde praktijkinitiatieven en buitenlandse bijdragen worden beschreven.
Verslag van de Conferentie Naar Inclusiever Onderwijs

Rick Brink: "Inclusief onderwijs slaagt op scholen met lef"

In een interview met het magazine Naar School! van VOS/ABB pleit Rick Brink, minister van Gehandicaptenzaken ervoor dat ouders meer mogelijkheden krijgen om te kiezen tussen passend onderwijs in een speciale school en passend onderwijs in een inclusieve, reguliere school.

Rick Brink, minister van  Gehandicaptenzaken pleit voor meer mogelijkheden om te kiezen.

Dat inclusief onderwijs nog geen gemeengoed is, komt volgens Brink niet in de eerste plaats door het onderwijs zelf. We hebben de financiering veel te strak afgebakend. Tijd voor ontschotting. Laat Den Haag eens flink aan wat goede knoppen draaien. Daarna kunnen we kijken hoe we het op al die scholen laten landen.

Inclusiviteit en erbij horen is ontzettend belangrijk, weet Brink uit eigen ervaring.
(...) Omkijken naar elkaar is zo ontzettend belangrijk. Dan maakt het toch helemaal niet uit hoe je eruitziet, of je een rolstoel meeneemt of een blindengeleidestok. Alleen dan creëer je die veilige haven. Ik zou willen dat elke school dat deed.
Lees meer van Rick Brink

'Naar inclusiever onderwijs' op koers

Tientallen scholen, schoolbesturen, de onderwijsorganisaties VOS/ABB, Verus en LVGS, het Nederlands Centrum Onderwijs en Jeugdzorg en het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs (LECSO) hebben in 2019 een beweging in gang gezet om het Nederlandse onderwijs inclusiever te maken. Een beweging die ernaar streeft dat álle kinderen, onder wie leerlingen met een lichamelijke of verstandelijke beperking en ontwikkelingsachterstanden, of kinderen met gedrags- en emotionele problemen en/of specifieke leermoeilijkheden, samen naar school kunnen gaan.

Beweging naar inclusiever onderwijs ingezet
© Peter van Trijen

Het landelijk praktijkplatform Naar inclusiever onderwijs ondersteunt scholen die al werken aan de vormgeving van inclusiever onderwijs. Het adviseert en steunt scholen die stappen zetten en zich op vormen van inclusiever onderwijs voorbereiden. Het praktijkplatform brengt goede en veelbelovende praktijk van samenwerking van regulier en speciaal onderwijs onder de aandacht, organiseert jaarlijks een conferentie en levert op uitnodiging een bijdrage aan de verdere ontwikkeling van de onderwijsleeromgeving en ondersteuning daarvan.
Lees verder over Naar inclusiever onderwijs »

Hoe integreer je speciaal en regulier onderwijs op school?

Intensieve samenwerking tussen speciaal en regulier onderwijs is van groot belang om leerlingen met speciale onderwijsbehoeften in het regulier onderwijs of in een geïntegreerde voorziening te kunnen ondersteunen. In de laatste jaren is een intensieve samenwerking tussen het speciaal onderwijs en het PO en VO op gang gekomen, en waar deze samenwerking al bestond, is die verder in een stroomversnelling geraakt.
In het Ondersteuningsprogramma samenwerking en integratie speciaal en regulier onderwijs van het Steunpunt Passend Onderwijs worden kennis en activiteiten gebundeld. Het programma wordt uitgevoerd door het NCOJ.
Lees verder over het Ondersteuningsprogramma »

Krimp lwoo zet door, groei in speciaal (basis)onderwijs

Het aantal leerlingen in het speciaal basisonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs, praktijkonderwijs en leerwegondersteunend onderwijs (lwoo) is met 11.000 gedaald tot bijna 184 duizend. Dat is een afname met 5,7% in vergelijking met 2018. Het aandeel van deze groep met speciale onderwijsbehoeften is 7,5% van de totale schoolpopulatie, 0,4 procentpunt lager dan het jaar ervoor.
In 2014 - het jaar van invoering van passend onderwijs - bedroeg het aandeel leerlingen met speciale onderwijsbehoeften 9,5%.

Het aantal leerlingen met speciale onderwijsbehoeften is gedaald tot 184 duizend

De getallen hebben geen betrekking op leerlingen in het (overige) regulier onderwijs die een vorm van speciale onderwijsondersteuning ontvangen.

Er treden verschillen tussen de vijf onderwijssectoren op als we naar groeicijfers kijken. In 2019 steeg het aantal leerlingen in het speciaal basisonderwijs en het speciaal onderwijs (4-12 jarigen) met respectievelijk 2,2% en 3,9%. Het voortgezet speciaal onderwijs en het praktijkonderwijs groeiden zeer licht met 0,5% en 0,4%.
Bij het lwoo is de krimp nog niet gestopt. Ten opzichte van 2018 zijn er ruim 13 duizend minder leerlingen ingeschreven, een afname met 21%. Sinds 2014 is het lwoo meer dan gehalveerd.
Lees tabellen en grafieken »

Gedrag op school geen reden tot uitsluiting

Time out, schorsing en verwijdering zijn ingrepen die scholen niet graag uitvoeren. Maar als een kind buitensporig lastig gedrag vertoont dan is dat vaak toch het gevolg. In1school analyseert in een masterclass met Dolf van Veen hoe kinderen juist binnenboord kunnen worden gehouden.

Gedrag op school geen reden tot uitsluiting

We moeten werken aan 'leermotivatie' in plaats van louter 'schoolmotivatie'. Volgens Van Veen passen veel kinderen niet in het industriële ontwerp van de school en vallen daardoor uit. Passend onderwijs heeft dit in veel gevallen niet veranderd en mede daardoor zien we de deelnamepercentages van kinderen met (ernstige) gedragsproblemen aan het reguliere onderwijs niet toenemen in veel regio's. En hoe ouder het kind is, hoe moeilijker het is om het kind in het reguliere onderwijs te houden. Door gedrag? Nee! Door de organisatie van het onderwijs.
Lees dit artikel verder

Overige berichten

Het rapport Samenwerking tussen vso en vo en geïntegreerde voorzieningen voor specialistische onderwijszorg doet verslag van een praktijkgericht onderzoek naar de samenwerking en integratie van enerzijds scholen voor voortgezet speciaal onderwijs en anderzijds scholen voor voortgezet onderwijs. Rapport Samenwerking vso/vo en geïntegreerde voorzieningen Een kwart van alle schoollocaties voor vso in clusters 3 en 4 voert een vorm van intensieve samenwerking of integratie uit of is met de feitelijke voorbereiding hiervan begonnen. In 40% van de samenwerkingsverbanden-vo en 20% van de pro-scholen zijn een of meer varianten van intensieve samenwerking of integratie tussen vso en vo in uitvoering of voorbereiding. Zowel vso-scholen, samenwerkingsverbanden-vo als pro-scholen vinden in meerderheid dat de invoering van passend onderwijs het proces van intensief samenwerken/integratie tussen het vso en vo heeft geïnitieerd of versneld.
Download rapport (pdf)

Met de komst van passend onderwijs is de rol van de ib'er veranderd. Steeds vaker vormt de ib'er de schakel tussen de zorg binnen en buiten de school. Hoe bouw je met je partners een samenwerking op waar leerlingen van profiteren?
In de training 'Coördinator passend onderwijs' van Inschool Academie die is ontwikkeld in samenwerking met de LBBO, de PO-Raad en het NCOJ wordt op deze en andere praktijkvragen uitgebreid ingegaan.
Download de brochure (pdf)

In het rapport van het NCOJ wordt vastgesteld dat alle gemeenten met vestigingen voor po en vo bestuurlijk overleg voeren met de samenwerkingsverbanden po en vo over het ondersteuningsplan. In een ruime meerderheid van de gemeenten met een mbo- of (v)so-vestiging is er ook overleg met het schoolbestuur over passend onderwijs dan wel leerlingen met speciale onderwijsbehoeften.

Monitor Gemeenten en passend onderwijs 2017 Waar er specifieke afspraken worden gemaakt over de inzet van gemeentelijke gefinancierde instellingen in de ondersteuningsstructuur van de school en het samenwerkingsverband gaat het bij het po en vo overwegend om leerplichtzaken, de jeugdgezondheidszorg en het (school)maatschappelijk werk. Bij het mbo gaat het in een meerderheid van de gevallen om leerplichtzaken en instellingen voor arbeidsmarkttoeleiding en bij het (v)so om de inzet van leerplichtzaken, de jeugdgezondheidszorg, het wijkteam en instellingen voor arbeidsmarkttoeleiding.
Over andere onderwerpen met inzet van jeugdhulp zoals diagnostiek, advies- en consultatiemogelijkheden, deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers, voorzieningen voor kortdurende opvang of observatie, crisisopvang en -interventie, worden in beperkte mate afspraken gemaakt.

De informatie die gemeenten voorafgaande aan het bestuurlijk overleg van samenwerkingsverbanden po en vo en schoolbesturen in het mbo en (v)so ontvangen over de aard en omvang van de benodigde jeugdhulp voor het onderwijs, is beperkt.
Download Monitor Gemeenten en passend onderwijs (pdf)

Het NCOJ organiseerde in opdracht van LECSO een korte studiereis naar Schotland om daar kennis te nemen van de ontwikkelingen rond inclusief onderwijs. Schotland inclusive Een twintigtal deelnemers (voorzitters van de raden en LECSO, bestuurders en directeuren sbo, (v)so en regulier onderwijs, vertegenwoordigers van OCW en de Inspectie) heeft deelgenomen aan de studiereis naar Edinburgh.
Schotland heeft al een langere traditie van inclusief onderwijs waarbij alle kinderen en jongeren, ongeacht religie, ras, sekse, beperking of milieu toegang hebben tot het onderwijs in hun eigen buurt: alle kinderen starten in principe in het regulier onderwijs (mainstream).
Er worden verschillende niveaus van ondersteuning onderscheiden. Zo'n twintig procent van alle leerlingen ontvangt een of andere vorm van extra ondersteuning (van licht tot zwaar).
Lees dit artikel verder

In het rapport van het NCOJ wordt verslag gedaan van een praktijkonderzoek naar initiatieven die zich richten op de samenwerking tussen en integratie van het speciaal basisonderwijs en het speciaal onderwijs (cluster 3 en 4). Er is een landelijke inventarisatie gemaakt van samenwerkingsinitiatieven van scholen met als doel de stand van zaken in kaart te brengen en na te gaan welke ondersteuningsbehoeften er zijn. Daarnaast zijn vier initiatieven uitgebreid beschreven, met elkaar vergeleken (welke overeenkomsten en verschillen zijn er in de aanpak?) en de succesfactoren benoemd.
Download Geïntegreerde voorzieningen (pdf)

Het NCOJ heeft onderzoek uitgevoerd naar de wijze waarop lerarenopleidingen in Nederland hebben gereageerd op de invoering van passend onderwijs. Lerarenopleidingen en passend onderwijs De studie beschrijft de impact van de invoering van passend onderwijs op geselecteerde lerarenopleidingen die voorbereiden op het primair onderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs.

Een ander onderzoek waaraan het NCOJ een bijdrage heeft geleverd, is het in kaart brengen van het ondersteuningsaanbod voor leerlingen en teamleden in het onderwijs. De monitor geeft zicht op de ondersteuning waarvan leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften gebruik kunnen maken en op de ondersteuning die leraren en andere teamleden op scholen daarbij krijgen. Ook wordt gekeken naar de veranderingen die zich hierin sinds de start van passend onderwijs hebben voorgedaan.
Download Passend onderwijs en de lerarenopleidingen (pdf)
Beide onderzoeken zijn uitgevoerd in het kader van het Evaluatieprogramma Passend onderwijs van het NRO.

Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het bieden van hulp aan jongeren die een beroep doen op jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Behalve in jeugdzorg hebben er ook in het passend onderwijs beleidswijzigingen plaatsgevonden. Afstemming tussen beide beleidsterreinen wordt door deskundigen van groot belang geacht om kinderen optimaal te kunnen bieden wat ze nodig hebben.
In deze video van het CBS geven mensen uit diverse terreinen hun kijk op de aansluiting tussen jeugdhulp en het onderwijs. Aan het woord komen bijzonder hoogleraar Dolf van Veen, kinderpsychologe Sarah de Greef, beleidsmedewerker Jeugd en Onderwijs Myriam van Dijk, MT-lid van een Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Tineke Tjalma en intern begeleider Irene Westeneng.

Interview met Dolf van Veen op Youtube 

 

Kinderen die zijn mishandeld of misbruikt, zijn levenslang getekend. Om inzicht te geven in de wereld van 119.000 kinderen die jaarlijks worden mishandeld, delen zes jongeren hun jeugdervaringen en de langetermijngevolgen die zie hiervan ondervinden. Kindermishandeling, het heeft invloed op alles
Burgemeesters, wethouders, maar ook professionals vanuit de politie, de jeugdhulpverlening en de wetenschap reflecteren hierop. Met de verhalen gebundeld in het boek 'Het heeft invloed op alles' zet het Kinderrechtencollectief politiek bestuurders aan om in het jeugdbeleid rekening te houden met de schadelijke gevolgen van kindermishandeling.
Het boek vormt met de verhalen van zowel slachtoffers van kindermishandeling als professionals die reflecteren vanuit hun ervaringen een unieke inkijk in de dagelijkse praktijk en de gevolgen van kindermishandeling en geweld tegen kinderen.
Download het boek (pdf)

Ze kunnen niet zonder elkaar: passend onderwijs en de intern begeleider, het zijn soulmates. Daarover zijn (ervarings)deskundigen Dolf van Veen (Windesheim), Marja Cornelissen (LBBO) en Nancy Steert (Meerkring) het eens. Het drietal bespreekt de noodzaak van de intern begeleider voor het onderwijs.
Lees dit artikel verder (pdf)

Naar top van de pagina